> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://ayyucekizrak.gitbook.io/computers-and-ethics-lecturenotes/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://ayyucekizrak.gitbook.io/computers-and-ethics-lecturenotes/computers-and-ethics/bilgisayarlar-and-etik-ders-notlari/4.-yapay-zeka-etigine-iliskin-teknik-oneriler.md). # 4. Yapay Zekâ Etiğine İlişkin Teknik Öneriler 1 Nisan 2022, Dr. Mehmet HAKLIDIR anlatımı ve Dr. Merve Ayyüce KIZRAK yazımıyla {% hint style="info" %} [Dr. Mehmet HAKLIDIR](https://www.linkedin.com/in/mehmet-haklidir-a7203839/?originalSubdomain=tr) Hakkında {% endhint %} Bu haftaki dersimizde, TÜBİTAK BİLGEM Bulut Bilişim ve Büyük Veri Araştırma Laboratuvarı (B3LAB) Müdürü Dr. Mehmet Haklıdır'ı ağırlamaktan mutluluk duyuyoruz. Bu derste farklı kuruluşların etik yaklaşımlarından kısaca bahsettikten sonra, UNESCO'nun YZ'nin Etiği kılavuzuna ilişkin tavsiyelerine atıfta bulunarak ve teknik olarak vaka çalışmaları üzerinden tartıştık. #### Güvenilir YZ (Trustworthy AI - TAI) > "Güvenilir YZ, değerlere dayalı ilkelere saygı duyan YZ anlamına gelir." ([OECD Tanımı](https://oecd.ai/en/ai-principles)) > "Güvenilir YZ, Değer temelli ilkeler olan kapsayıcı büyüme, sürdürülebilir kalkınma ve refah, insan merkezli değerler ve tarafsızlık, şeffaflık ve açıklanabilirlik, sağlamlık, güvenlik ve güven ile hesap verebilirliği esas alan YZ’dir." ([Türkiye'nin Ulusal Yapay Zeka Stratejisi](https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf)) #### Küresel YZ Etiği * [**YZ konusunda OECD Uzmanlar Ağı (ONE AI):**](https://oecd.ai/en/network-of-experts) Güvenilir YZ uygulanmasına ilişkin OECD.AI uzman grubu, araçların ve yaklaşımların farklı operasyonel bağlamlarda nasıl değişebileceğini vurgulamayı amaçlar. * [**YZ için Küresel Ortaklık- GPAI:**](https://gpai.ai/) GPAI, BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile uyumlu olarak insan merkezli YZ sistemlerinin sorumlu bir şekilde geliştirilmesini, kullanılmasını ve yönetilmesini teşvik etmeye ve katkıda bulunmaya çalışmaktadır. * [**Avrupa Komisyon YZ Ad Hoc Komitesi - CAHAI:**](https://www.coe.int/en/web/artificial-intelligence/cahai) Komite, Komisyonu temel alarak YZ'nin geliştirilmesi, tasarımı ve uygulanması için yasal bir çerçevenin, geniş çok paydaşlı istişareler temelinde fizibilite ve potansiyel unsurları inceledi. * [**Avrupa'nın insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü standartlarının Yapay Zekâ Etiğine İlişkin Taslak Tavsiye Kararı ile ilgili UNESCO Devletlerarası Toplantısı:** ](https://en.unesco.org/artificial-intelligence/ethics)UNESCO, bir tavsiye şeklinde YZ etiğine ilişkin uluslararası bir standart belirleme aracı geliştirdi. ### YZ Etiğine İlişkin UNESCO Tavsiyesi ![Buzdağının görünen tarafı yalnızca uygulamalardan oluşuyor](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2F36pMy7Ja1pKSVkiVzbUN%2Fimage.png?alt=media\&token=0d2d65f2-9ab0-4cb7-9621-20c184c554ad) #### Değerler * İnsan haklarına ve temel özgürlüklere ve insan onuruna saygı gösterilmesi, korunması ve geliştirilmesi * Çevre ve ekosistem geliştirilmesi * Çeşitlilik ve kapsayıcılığın sağlanması * Barışçıl, adil ve birbirine bağlı toplumlarda yaşamak #### Prensipler * Ölçülülük ve zarar vermeme * Emniyet ve güvenlik * Adalet ve ayrımcılık yapmama * Sürdürülebilirlik * Mahremiyet hakkı ve veri koruma * İnsan gözetimi ve kararlılığı * Şeffaflık ve açıklanabilirlik * Sorumluluk ve hesap verebilirlik * Farkındalık ve okuryazarlık * Çok paydaşlı ve uyarlanabilir yönetişim ve işbirliği ### Adalet ve ayrımcılık yapmama ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FkdHKCzpNTjCPeY5R1wKA%2Fimage.png?alt=media\&token=ad89fd32-d01a-401d-966b-0c9a6004c5cc) Önyargı, aşağıda açıklanan adımlardan bir veya daha fazlasından kaynaklanabilir. **Veri Toplama,** yanlılığın en çok görüldüğü yerdir. Verilerin belirli bir eğilime sahip kişiler tarafından oluşturulması veya verilerin toplandığı ekipmanın çarpıtılması durumunda veri kümesi temelli yanlılık oluşabilir. **Veri Ön İşleme**, verileri model için hazırlıyor. Bu aşamada uygulanan işlemler yanlılığa neden olabilir. Örneğin, eksik değerleri temsil eden veriler yanlılığa neden olabilir veya veri filtreleme işlemi veri bütünlüğünün bozulmasının nedeni olabilir. **Modelleme**, bu adımda örüntüleri tanımaya yönelik eğitim sürecidir, yanlılığın nedeni modelin parametrelerinden kaynaklanıyor olabilir. **Vaka Çalışması -** **Toplumsal Cinsiyet Önyargısı:** [**Toplumsal Cinsiyet Önyargısından Kaynaklanan Derin Öğrenme Yöntemlerinin Adaletsizliği COVID-19 Tıbbi Görüntülerin Teşhisi** ](https://www.researchgate.net/publication/352055329_Unfairness_of_Deep_Learning_Methods_Arising_Gender_Bias_in_Covid-19_Diagnosis_of_Medical_Images#fullTextFileContent) **YZ Kötüleştiğinde:** Google Fotoğraflar'ın Utancı ![Haber Kaynağı](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2F7ZvwBhcpAxdU9C0CNr5Z%2Fimage.png?alt=media\&token=1212e836-4172-4db9-b7cf-40b670259484) {% embed url="" %} Önerilen Belgesel - Kodlanan Önyargı {% endembed %} ### Şeffaflık ve açıklanabilirlik ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FwLHIPWmYqoBzti3T82FR%2Fimage.png?alt=media\&token=3a3cfc8e-8ce4-401c-a620-68589059d4eb) Açıklanabilir YZ (Explainable AI-XAI), aşağıdakileri sağlayan bir makine öğrenmesi teknikleri paketi oluşturmayı amaçlar: * Yüksek düzeyde öğrenme performansını korurken (tahmin doğruluğu) daha açıklanabilir modeller üretilebilir. * İnsan kullanıcıların, yeni nesil YZ destekli iş ortaklarını anlamalarını, uygun şekilde güvenmelerinin ve etkin bir şekilde yönetmelerinin sağlanmasıdır. Açıklanabilir YZ'nin iki ana bölümü vardır: * **Açıklanabilir Model:** YZ sisteminin 'açıklanabilir' hale getirilmesi için mevcut yöntemlerden daha verimli ve daha gelişmiş YZ tekniklerinin geliştirilmesi veya bu kapsamda mevcut yöntemlerin yenilenmesi sağlamak. * **Açıklanabilir Arayüz:** YZ konusunda uzmanlığı olmayan ancak YZ'nin kullanıldığı uygulama alanında uzman olan son kullanıcıların, oluşturulan model ile ileri düzeyde etkileşim kurarak YZ çıktılarını değerlendirmesini ve yorumlamasını sağlamak. **Vaka Çalışması -** [**Otomatik Kılavuz Araç için Açıklanabilir Bir YZ (XAI) Platformu** ](https://arxiv.org/pdf/2103.05154.pdf) **Açık Kaynak Araç 1 -** [**Makine öğrenmesi için bir açıklanabilirlik araç kutusu**](https://ethicalml.github.io/xai/index.html) **Açık Kaynak Araç 2 -** [**TransparentAI**](https://github.com/Nathanlauga/transparentai) ### Emniyet ve güvenlik ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FMBQwReNqcJFnPkfyD9GC%2Fimage.png?alt=media\&token=0647fccc-b702-4a4d-910f-732ee44a8881) ### Mahremiyet hakkı ve veri koruma ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FRagUt5PCdBikIFNv9D1B%2Fimage.png?alt=media\&token=f4b2d5a7-2d6b-4e9a-9956-fb1d5d57f641) **Vaka Çalışması -** [**Tıbbi Görüntülerin Tanımlanmasında Birleşik Öğrenmeye Doğru**](https://www.researchgate.net/publication/351305905_Towards_Federated_Learning_in_Identification_of_Medical_Images_A_Case_Study) ### İnsan gözetimi ve kararlılığı ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FfUs0Gqe8hbKb8Or5tnOl%2Fimage.png?alt=media\&token=71142e88-98bc-4237-97ae-9736961f9ecb) **Açık Kaynak Araç -** [**H2020 - Human AI Net**](https://www.humane-ai.eu/) ### Ölçülülük ve zarar vermeme ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FOxKPgNzxMJ0hscYkijYW%2Fimage.png?alt=media\&token=d6cda075-577f-4f86-b417-973621f81765) ### Sorumluluk ve hesap verebilirlik ![](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2F7N030qwQUedG5wTeSUPe%2Fimage.png?alt=media\&token=5c5f084a-53fc-4739-84ca-b279d31aab67) ### Güvenilir YZ gerçekleştirmek için teknik ve teknik olmayan yöntemler Yukarıdaki gereklilikleri uygulamak için hem teknik hem de teknik olmayan yöntemler kullanılabilir. Bunlar, bir YZ sisteminin yaşam döngüsünün tüm aşamalarını oluşturur. Gereksinimleri uygulamak için kullanılan yöntemlerin bir değerlendirmesinin yanı sıra uygulama süreçlerindeki değişiklikleri raporlamak ve gerekçelendirmek, sürekli olarak yapılmalıdır. [Örnek olarak şekildeki gibi bir süreç alınabilir.](https://ec.europa.eu/futurium/en/ai-alliance-consultation.1.html) ![Sistemin tüm yaşam döngüsü boyunca Güvenilir YZ'yi Gerçekleştirmek - Güvenilir YZ için Etik Kuralları](https://816847513-files.gitbook.io/~/files/v0/b/gitbook-x-prod.appspot.com/o/spaces%2FaAgeHkoc15Ct2OoXiM06%2Fuploads%2FEsvlVv665YzroVZS7gO3%2Fimage.png?alt=media\&token=2e63441e-d410-4e8b-a366-bdcee44fb1f1) Önümüzdeki hafta Bahçeşehir Üniversitesi Beşiktaş kampüsünde yüz yüze dersimizde bir vaka çalışması yapacağız. Misafirimiz olmayacak, biz bizeyiz. Bakalım sonuçlar ne olacak!